‘Seħer il-Malti’: Minn Fomm il-Poplu għal Arkivju Lingwistiku

Nhar It-Tnejn 20 ta’ Ġunju 2022 fis-6.00pm, Elaine Vella “Seħer il-Malti: Minn Fomm il-Poplu għal Arkivju Lingwistiku.”

Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-programm tar-radju Seħer il-Malti ppreżentat minn Thomas Pace u l-Prof. Manwel Mifsud, ilaqqa’ s-semmiegħa ma’ diversi mistiedna filwaqt li joffri opportunità lill-pubbliku biex jikkontribwixxi f’diskussjoni fuq il-lingwa Maltija u dak kollu li hemm marbut magħha.

Din it-taħdita se tittratta l-arkivju lingwistiku li qed jinbena permezz tal-programmi ta’ Seħer il-Malti. Din il-ġabra tiffaċilita l-aċċess għal dak li jingħad fil-programmi: il-kliem u l-idjomi bil-varjazzjonijiet tagħhom kif jingħadu mill-poplu, flimkien ma’ għadd ta’ kurżitajiet lingwistiċi u siltiet letterarji li mingħajr dokumentazzjoni maż-żmien faċilment jintesew u jintilfu.

Għaldaqstant, din il-ġabra tista’ titqies kważi kważi bħala indiċi dettaljat tal-programmi rrekordjati. Għalhekk, f’din it-taħdita se jiġi spjegat il-proċess tal-ġbir u l-mod ta’ kif nistgħu nużaw din il-ġabra bħala gwida għal dak li hemm fil-programm individwali.

Elaine Vella

Elaine Vella hija għalliema tal-Malti tas-sekondarja u t-teżi tal-Baċellerat tagħha kienet proprju dwar il-ġbir tal-materjal lingwistiku fil-programm Seħer il-Malti. Flimkien mal-qari, hija għandha għal qalbha l-lingwi, b’mod partikolari l-Malti u t-Taljan, u t-tagħlim.

Jaqaw Ġej biċ-Ċajt!

Nhar it-Tnejn 30 ta’ Mejju 2022, fis-6pm, “Jaqaw Ġej biċ-Ċajt?”, serata taċ-ċajt fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti, fl-Università ta’ Malta. Jieħdu sehem Trevor Żahra u Vince Piccinino, b’intervent ta’ Thea Farrugia li rriċerkat iċ-ċajt għat-teżi tal-Baċellerat tal-Arti fil-Malti taħt is-superviżjoni ta’ Dr Michael Spagnol.

Ejjew u rrakkontaw ċ-ċajt tagħkom!  Dawk li jixtiequ jattendu għandhom jibagħtu email fuq adrian.grima@um.edu.mt jew yanika.schembri-fava.13@um.edu.mt biex jirriservaw post.

Din l-attività hija parti mis-sensiela tal-proġett It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università ta’ Malta. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Iċ-ċajt li qed jidher f’dan l-avviż huwa ta’ Trevor Żahra li adattah ma’ stampi li sab minn fuq l-internet

Ħafna drabi nidħqu għax ma nkunux qed nistennew biex ħiereġ min ikun qed jirrakkonta ċ-ċajt.  Hemm element ta’ sorpriża li biex tasal għalih b’suċċess, teħtieġ ċerta attenzjoni. Għalhekk, mhux kulħadd jaf jirrakkonta ċ-ċajt.

Vince Piccinino u Trevor Żahra waqt l-attività “Mhux biċ-Ċajt!” tal-proġett It-Tradizzjoni Orali

Iċ-ċajt mhux taċ-ċajt! Meta konna l-Kulleġġ, Trevor u jien (Vince) kellna ħabib tagħna li kien iħobb jgħid hekk: “Jien kollox biċ-ċajt nieħu; iċ-ċajt biss nieħu bis-serjetà!”

It-Tradizzjoni tal-logħob tan-nar fil-gżejjer Maltin

Nhar It-Tnejn 9 ta’ Mejju 2022 fis-6.00pm, Jonathan Mifsud “It-Tradizzjoni tal-Logħob tan-Nar fil-Gżejjer Maltin.” Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Nar tal-ajru

Il-logħob tan-nar fil-gżejjer Maltin huwa tradizzjoni ferm popolari u huma ħafna dawk il-persuni involuti f’din l-arti madwar id-dinja. Din hija arti li tirrikjedi impenn sħiħ matul is-sena kollha mid-diversi voluntiera u professjonisti li huma involuti. Din it-tradizzjoni hija waħda mill-modi ta’ kif twassal il-ferħ waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa fir-raħal partikolari. Bħal kull ħaġa oħra, din l-arti kompliet tevolvi matul iż-żminijiet u l-użu tat-teknoloġija ħalla l-impatt tiegħu wkoll. Minħabba din l-istess evoluzzjoni, it-termini u t-terminoloġija użata twessgħet ukoll u dan kompla jwassal sabiex il-lingwa Maltija tibqa’ tiġġedded.

Mill-Għaqda tan-Nar

Din it-taħdita, tippreżenta l-mod ta’ kif oriġinat din it-tradizzjoni f’pajjiżna, il-materjal użat u t-termini abbinati waqt il-manifattura u l-ħruq tan-nar. Sa tħares lejn kif it-teknoloġija ħalliet l-impatt tagħha fuq din it-tradizzjoni u ser nisimgħu xi taqbil dwar in-nar waqt il-marċi tal-festi.   

Jonathan Mifsud huwa l-kaxxier tas-Soċjetà Santa Marija u Banda Re Ġorġ V u ilu diversi snin involut f’din l-għaqda permezz tal-volontarjat. Huwa studja l-MCAST fis-settur tal-elettronika u llum il-ġurnata jaħdem bħala Avionics Engineer fis-settur tal-manutenzjoni tal-ajruplani. Il-volontarjat huwa għal qalbu ħafna u l-oqsma tal-piroteknika, il-fotografija u t-teknoloġija jinteressawh ferm. Kienu dawn l-istess oqsma li wassluh sabiex inkun involut direttament f’din l-għaqda permezz ta’ proġetti u dejjem jara kif jista’ jagħmel l-aħjar użu minnhom għal-ġid tal-komunità.

L-Istejjer u l-Ħrejjef tan-Nanna Karmena Suban – Mons. Louis Suban

Nhar It-Tnejn 25 ta’ April 2022 fis-6.00pm, Mons. Louis Suban “L-Istejjer u l-Ħrejjef tan-Nanna Karmena Suban.” Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Ritratt tal-familja Bonnici tan-naħa ta’ omm il-kelliem

Hemm persuni li bl-istejjer li jirrakkontaw lil uliedhom u lil ulied uliedhom, u speċjalment bil-mod kif jirrakkontawhom, jinfluwenzawhom għal ħajjithom kollha.

In-nanna Karmena kienet mara ta’ ftit kliem imma meta n-neputi tagħha Louis kien jistaqsiha dwar l-istorja tal-familja Suban kienet tibda tirrakkonta u ma tiqafx. Meta kienet tirrakkonta ħrafa, bħal dik tas-seba’ tronġiet mewwija, kienet kapaċi żżejjinha u minn darba għal oħra tagħtiha bixra ġdida u eċitanti. Kellha wkoll ħabta tgħid il-ħwejjeġ moħġaġa u ġġiegħel lin-neputijiet tagħha jissieltu mal-misteri intelliġenti tagħhom. Imma n-Nanna Karmena kellha wkoll ħabta tagħżel dak li trid tirrakkonta u dak li ma tridx, bħall-istorja tal-arluġġar tal-familja li kien ġenju f’xogħlu imma kellu d-difett li “tebba’” r-reputazzjoni tal-familja. U għalhekk ikkanċellatu mill-ġrajja tagħhom. Mons. Louis Suban, dilettant kbir tal-arloġġi u iben familja ta’ arloġġara, jirrakkonta lil nanntu Karmena, u dak li tgħallem mill-ħrejjef u mill-istejjer veri li qaltlu, u minn dawk li ma qaltlux.

“Jien minn ċkuniti kont ninteressa ruħi fl-istorja u b’mod speċjali fl-istorja tal-familja Suban. Dan l-interess kien imqanqal mill-ħafna stejjer li kont nisma’ dwar Andre u l-ewwel Subanijiet miz-zijiet u m’ghand in-nanna Karmena li tant kienet tħobb tirrakkonta. Dawn l-esperjenzi ta’ tfuliti li jien għożżejt, meta kbirt għamilt riċerka dwarhom u mlejt il-vojt li kien fadal bejn storja u oħra u skoprejt li l-istejjer li kont nisma’ kollha kienu veri u fihom kien hemm moħbi wkoll dak li bħala tfal kien moħbi għalija.  Grazzi għal ħafna kuntatti minħabba l-ministeru tiegġi skoprejt ħafna aktar milli qatt kont nissoponi.”

Mons. Louis Suban twieled fis-16 ta’ Jannar 1959. Huwa rċieva l-formazzjoni għas-saċerdozju fis-Seminarju tal-Arċisqof f’Tal-Virtù, ir-Rabat, u studja fil-Fakultà tat-Teoloġija fl-istess seminarju. Ġie ordnat saċerdot fid-29 ta’ Ġunju 1984. Dun Louis kien għalliem fis-Seminarju Minuri u serva bħala viċi kappillan fil-parroċċa ta’ Bormla. Fl-1994 nħatar kappillan tal-parroċċa tal-Imsida u fl-2003 beda jservi bħala arċipriet tal-parroċċa ta’ San Pawl, ir-Rabat. F’Awwissu tal-2020 tħabbar li l-Arċisqof Charles Scicluna ħatar lil Dun Louis Suban bħala prepostu arċipriet tal-parroċċa ta’ Sant’Elena, Birkirkara.

Kitba u ritratti I Adrian Grima

Thomas Pace jintervista lil Gordon Caruana, l-awtur tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”

Nhar It-Tnejn 7 ta’ Marzu 2022 fis-6.00pm, Thomas Pace se jintervista lix-xandar Gordon Caruana, l-awtur tal-pubblikazzjoni “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu.” Din l-intervista, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-faċċata tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu” ta’ Gordon Caruana


L-intervista se tiffoka fuq il-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu” li hu mnebbaħ mill-esperjenzi tas-semmiegħa tal-programm “Tifkiriet” li ilu jixxandar fuq Radju Malta għal dawn l-aħħar 20 sena. F’dan il-programm jinstemgħu għadd ġmielu ta’ Maltin jirrakkontaw dwar ħajjithom, xogħolhom, il-passatempi tagħhom, u temi oħra ta’ interess, bħall-gwerra, li huma marbutin sewwasew mal-ħajja soċjali tal-Maltin tal-aħħar 70 sena.

Mit-tfulija ta’ Presidenti Emeriti u tifkiriet tal-iskola u tal-Ewwel Tqarbina sal-esperjenza tal-bejjiegħa tal-ħalib u tal-pitrolju. Mis-snajja’ tat-tħin u tal-ġbir tal-melħ għas-sengħa rikka tal-iskultura. Mill-bżulija tat-tarznari u s-seħer tat-talkies għall-esperjenzi ta’ sid ħanut tat-te, messaġġiera u suldati tal-gwerra.

Din in-nisġa ta’ tifkiriet minn fomm il-poplu mhux biss għandha għan nostalġiku imma tixhed minn xiex għaddew ta’ qabilna biex ksibna dak li qed ingawdu llum.

Aktar tagħrif dwar il-ktieb, “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”: Tifkiriet ta’ ħaddiema u eks Presidenti fl-aħħar 100 sena miġbura fi ktieb

Gordon Caruana l-awtur tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”

L-Għana tal-Fatt fit-Tieni Nofs tas- Seklu Dsatax

Nhar It-Tnejn 28 ta’ Frar 2022 fis-6.00pm, Ritianne Camilleri, “L-Għana tal-Fatt fit-Tieni Nofs tas-Seklu Dsatax”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-ġeneru popolari tal-għana tal-fatt jikkonsisti f’għanja konċiża f’għamla ta’ poeżija li ssegwi skema regulari għall-aħħar b’funzjoni mnemonika, ġeneru li jesprimi attitudni sensazzjonali lejn avvenimenti storiċi b’laqta makabra fi żvolġiment traġiku u kultant saħansitra bi klima li toqrob lejn il-fataliżmu. Minkejja li dawn il-versi popolari jgħannu kronaka ta’ skerrih, kif wieħed jistenna minħabba l-motif kriminali tagħhom, fl-istess waqt ifittxu joħolqu element ta’ faxxinu, tant li l-udjenza donnha tiddiverti ruħha bil-beżgħat u d-destin sfortunat tal-protagonisti tagħhom.

Skont Ritianne Camilleri, lokalment huma relattivament ftit in-nies li jafu dwar dan il-wirt letterarju. Għalhekk, ħasset li dan il-vojt jeħtieġ jimtela b’teżi ffukata fuq perjodu partikulari, li permezz tiegħu tgħarraf aktar lill-poplu b’ġeneru miktub u orali tiegħu stess, biex eventwalment trawwem fih kuxjenza akbar lejn tradizzjoni li, għalkemm mhix letteratura kanonika, għandha l-merti tagħha. Waħda mill-motivazzjonijiet letterarji ewlenin biex tistħarreġ dan il-ġeneru partikolari kienet it-taħlita unika bejn il-kreattività artistika tal-versifikatur u l-fatt storiku li ma jista’ jinbidel qatt. Dan it-tlaqqigħ apparentament paradossali wassal għall-analiżi bir-reqqa ta’ fejn jiltaqgħu d-destin irrimedjabbli tal-att kriminali u l-innovazzjoni artistika li tintensifikah, tagħmlu aktar sensazzjonali sal-punt li tqanqal fl-udjenza sentimenti friski u qawwija anki dwar fatt diġà magħruf. Interessanti l-fatt li, minħabba l-konċiżjoni ta’ dan il-ġeneru, l-għanja dejjem tidher qiegħda ddur madwar azzjoni ċentrali waħda li mbagħad tikseb ħajja rikorrenti, azzjoni li tkun seħħet tassew fl-imgħoddi iżda li tibqa’ esegwita bħala għana fost ġenerazzjonijiet differenti. F’dan is-sens l-għana tal-fatt huwa ħolqa dejjiema bejn il-passat u l-preżent, saħansitra anki l-futur jekk inqisuh bħala tagħlima għall-aġir fil-ġejjieni.

F’kuntrast mal-ħila limitata fil-kitba u fil-qari tal-poplu Malti tat-tieni nofs tas-seklu dsatax, ġeneri orali bħall-għana tal-fatt akkumpanjaw lill-bniedem sa minn perjodi bikrija u f’diversi ċirkostanzi tal-ħajja. Għaldaqstant, f’dan it-taħdita, Ritianne Camilleri, se tiddiskuti wħud mill-mezzi popolari li lewnu lil dawn l-għanjiet u servew sabiex jinħażnu fihom kemm kronaki fattwali kif ukoll is-sentimenti u t-tagħlimiet marbutin magħhom. Din ir-riċerka saret għat-teżi tal-Baċellerat tal-Arti fil-Malti taħt is-superviżjoni tal-Professur Bernard Micallef.

Ritianne Camilleri, għandha wieħed u għoxrin sena, mill-Mosta u għadha kif iggradwat b’Baċellerat tal-Arti fil-Malti (Unuri). Wara l-ewwel gradwazzjoni tagħha iddeċidiet li tkompli l-istudji tagħha u bħalissa qiegħda tagħmel Maġisteru bit-tama li tilħaq għalliema tal-Malti. Karriera li minn ċkuniti dejjem ammirat.

Bil-ballun f’saqajna … jew fi lsienna? 

Nhar It-Tnejn 7 ta’ Frar 2022 fis-6.00pm, Keith Attard, “Bil-ballun f’saqajna … jew fi lsienna”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Barmu għal ġewwaħareġ għall-friefetpassaturpinġihulukiluhomnifed id-difiżażifen bil-ballun

Din it-taħdita se tlaqqagħna ma’ għadd ta’ espressjonijiet li jingħadu fil-futbol. Fost affarijiet oħra, se tingħata ħarsa wkoll lejn:

  •  il-lingwaġġ tekniku u l-lingwaġġ figurattiv;
  •  l-użu tal-Ingliż u tat-Taljan fl-espressjonijiet tal-futbol;
  •   il-metafora kunċettwali fil-futbol;
  •  l-influwenza tar-reġistru tal-futbol fit-taħdit ta’ kuljum, fil-politika, fuq it-televiżjoni u f’oqsma oħra;
  • x’għandu jiġi evitat f’dan ir-reġistru;
  •  l-ekonomija semantika fl-espressjonijiet tal-futbol;
  • espressjonijiet ta’ nkejja;
  • espressjonijiet imnebbħa minn kuntest lokali.
Ritratt ta’ Keith Attard meħud minn Matt

Keith Attard huwa għalliem tal-Malti tas-sekondarja, qarrej tal-provi u awtur ta’ żewġ kotba ta’ Ballun Pinġut (2012, 2014). Bħalissa huwa l-President tal-Għaqda tal-Malti – L-Università. Flimkien mal-qari, żewġ passjonijiet kbar tiegħu huma l-Malti u l-isport.

Strada Stretta Ħadet il-Fama u Marret Torqod?

Nhar It-Tnejn 31 ta’ Jannar 2022 fis-6.00pm, George Cini, “Strada Stretta Ħadet il-Fama u Marret Torqod?”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Egyptian Queen

L-isem Strada Stretta jqanqal xmara t’emozzjonijiet f’kull min jara miktub jew jisma’ dan l-isem. X’tip ta’ memorji ġġib it-triq lil dawk li qalgħu x’jieklu minnha? Huma tifkiriet ta’ tbatija, swat u ħażen? Jew ta’ żmien li jiddispjaċihom li ġie u mar bla kliem u bla sliem?

Tpinġija ta’ Paul Caruana

Għal dawk li ma kinux midħla tat-triq, Strada Stretta kienet meqjusa bħala bejta ta’ ħallelin u xxellerati. L-istess kienu x’aktarx jaħsbu dawk li jidhrilhom li huma biss kien ħaqqhom il-premju tal-ġenna minħabba d-dijadema ta’ qdusija li kienu jiddandnu biha għal għajn in-nies. F’din it-taħdita George Cini se jitkellem dwar ir-riċerka li għamel għall-kotba tiegħu dwar Strada Stretta. Se jippreżenta xi rakkonti ta’ nies li jiftakru u għexu esperjenzi f’din it-triq li darba xegħlet.

George Cini

George Cini ggradwa b’Baċellerat fl-Arti (Unuri) fl-istudju tal-komunikazzjoni u għandu Maġisteru fil-ġurnaliżmu. Jgħallem il-ġurnaliżmu fl-Università ta’ Malta, ħadem fl-industrija tar-reklamar u l-marketing, kien night editor mal-gazzetta Times of Malta u qatta’ għaxar snin korrispondent mal-aġenzija tal-aħbarijiet Associated Press. Cini ppubblika tliet kotba: Strada Stretta: It-Triq li darba xegħlet il-Belt (2010), Strada Stretta: Aktar dawl fuq it-triq li darba xegħlet il-Belt (2015) u Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt (2021).

Il-qoxra tal-ktieb, “Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt” (2021).

Offerta: Strada Stretta: Aktar dawl fuq it-triq li darba xegħlet il-Belt u Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt jiġuk €25 flok €29.50ċ l-wieħed. Tista’ tordna l-ktieb jew il-kotba billi tibgħat messaġġ fuq 9943 0578.

Lejn Tnissil ta’ Lista ta’ Termini Tekniċi Teatrali

Nhar It-Tnejn 17 ta’ Jannar 2022 fis-6.00pm, Dr Marco Galea, “Lejn Tnissil ta’ Lista ta’ Termini Tekniċi Teatrali”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-prattika teatrali f’pajjiżna, b’mod ġenerali ħafna, żviluppat b’għajn waħda lejn il-ġara tagħna, omm il-poeżija imma wkoll qabla ta’ ħafna prattiċi kulturali oħra, u l-oħra, lejn l-art ta’ Shakespeare, għal ħafna snin ta’ ġewwa. Dan huwa rifless mhux biss fl-istil tax-xogħlijiet li ttellgħu u għadhom jittellgħu fit-teatri tagħna, imma wkoll fit-terminoloġija li nużaw biex nitkellmu dwar din il-prattika. Fuq naħa għandna t-tradizzjoni tat-teatru popolari Taljan li bejn is-seklu dsatax u s-seklu għoxrin welldet it-teatru popolari tagħna, imma ħalliet iż-żokra mwaħħla, għax waqt li l-lingwa Maltija nstemgħet bħal bikja ta’ tarbija fit-teatri u t-teatrini improvizzati tagħna, meta t-testi tniżżlu fuq il-karta u ġew stampati, aktarx li d-didaskalija baqgħet bit-Taljan. Għalhekk, il-kelma stampata ftit toffrilna għajnuna. B’mod jixtiebah, it-tradizzjoni Ingliża aktarx għaddiet minn fuq dak li sabet qabilha u għaffġet dak li seta’ nibet qabel bħalma jagħmlu ż-żraben ta’ riġment suldati.

F’din is-sitwazzjoni, il-prattikanti teatrali f’pajjiżna, bħal ħaddiema f’ħafna oqsma oħra tekniċi, huma miftuma minn terminoloġija bil-Malti li jistgħu jużaw biex jitkellmu dwar xogħolhom. L-intervent ta’ Galea f’dan kollu mhux se jkun li jipprovdi dan il-vokabolarju, imma li jiddiskuti mal-udjenza metodu jew metodi biex dan il-vokabolarju jinħoloq, b’ħarsa lura lejn ix-xquq tal-istorja b’ħarsa ’l quddiem lejn dak li jista’ jgħinna.

Dr Marco Galea huwa kap tad-dipartiment tal-Istudji Teatrali u direttur tar-riċerka fl-Iskola tal-Arti Performattiva fl-Università ta’ Malta, fejn jikkordina wkoll ix-xogħol fuq arkivju diġitali tal-arti performattiva f’Malta. Ir-riċerka tiegħu tinkludi suġġetti bħat-teatru f’Malta, it-teatru postkolonjali u t-teatru amatorjali.

It-Tradizzjonijiet tal-Milied

Nhar It-Tnejn 6 ta’ Diċembru 2021 fis-6.00pm, Vincent Galea, “It-Tradizzjonijiet tal-Milied”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-Bambin tax-xema’ mlibbes bis-satin irrakkmat

Il-Milied hula waħda mill-akbar festi li jiġu ċċelebrati f’pajjiżna u għalhekk mal-mixja taż-żmien inħolqu għadd ta’ drawwiet u ċelebrazzjonijiet biex issir it-tħejjija għal din il-festa. Barra minn hekk, minħabba l-kobor tal-festa nnifisha, kemm mil-lat reliġjuż u kemp mil-lat soċjali, il-festa ma tkunx iċċelebrata f’ġurnata waħda iżda tinfirex fuq numru ta’ ġranet. Din it-taħdita se tiffoka fuq l-ismijiet ta’ għadd ta’ tradizzjonijiet reliġjużi u soċjali, li għalkemm mhux kollha huma tradizzjonijiet lokali flimkien jagħmlu l-Milied Malti differenti minn ta’ pajjiżi oħra.

L-Għasar kantat quddiem Ġesù Sagramentat fil-jiem tal-Koranturi.

Vincent Galea trabba l-Belt Valletta, qrib il-knisja tal-Portu Salvu. Sa minn kmieni interessa ruħu f’dak kollu li kien isir f’diin il-knisja u fi knejjes oħra fil-qrib. Barra minn hekk, diversi membri tal-familja tiegħu kienu involuti fl-armar u t-tiżjin ta’ dawn ilknejjes. Eventwalment beda jieħu ħsieb il-knisja tal-Monasteru ta’ Santa Katerina fil-Belt, xi ħaġa li issa ilu jagħmel għal aktar minn tletin sena.

Matul iż-żmien għaraf jgħaqqad l-imħabba lejn il-lingwa Maltija u dak kollu li hu Malti mad-delizzju tal-armar tal-knejjes u għalhekk jagħmel ħafna xogħol ta’ riċerka fuq diversi aspetti tal-folklor reliġjuż. Ilu tletin sena fil-kumitat tal-Għaqda Dilettanti Mudelli ta’ Knejjes u issa ilu għaxar snin president tal-għaqda. Jikkontribwixxi b’diversi artikli ta’ natura folkloristika u reliġjuża fil-perjodiku li toħroġ l-għaqda kull xahrejn.

Proġett tad-Dipartiment tal-Malti fil-Fakultà tal-Arti tal-Università ta' Malta