Karga ta’ veru: Riflessjonijiet fuq il-Kaċċa u ż-Żgħażagħ

Il-Ħamis 17 ta’ Novembru 2022, fis-6pm fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta se ssir intervista mas-Sur Jason Zammit dwar Karga ta’ veru: Riflessjonijiet fuq il-Kaċċa u ż-Żgħażagħ bħala parti mill-proġett dwar it-Tradizzjoni Orali tad-Dipartiment tal-Malti tal-Università ta’ Malta. Din l-intervista se tkun miftuħa għal kulħadd u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi tar-Riċerka tal-Università ta’ Malta u Klabb Kotba Maltin.

L-intervista, li se titmexxa minn Yanika Schembri Fava, se tiffoka fuq kif il-kaċċaturi żgħażagħ jitkellmu dwar id-delizzju tagħhom. Jason Zammit se jitkellem fuq kif osserva u intervista lill-kaċċaturi żgħażagħ li kienu parti mir-riċerka tiegħu għall-kors tal-Baċellerat fl-Istudji dwar iż-Żgħażagħ u l-Komunità fl-2011, Of Wolves and Young People: Initiation and Commitment to Hunting. Mill-osservazzjonijiet u l-intervisti li Zammit għamel fil-fond ħarġu għadd ta’ frażijiet u espressjonijiet li ma jintużawx min-nies li m’għandhomx din in-namra, bħal: “ħallelin tan-natura”, “nillupa fuq il-kaċċa” u “tajra ta’ preġju.” Waqt din l-intervista se jinqraw siltiet mill-intervisti li saru bħala parti mir-riċerka li saret u huma xhieda ħajja ta’ dan il-lingwaġġ.

Jason Zammit huwa Youth Worker u ilu jaħdem mal-Aġenzija Żgħażagħ mill-2010 bħala Senior Manager. Zammit jagħti wkoll lekċers mad-Dipartiment tal-Politika Pubblika, L-Università ta’ Malta. Huwa għandu Baċċelerat fl-Istudji taż-Żgħażagħ u l-Komunità, fejn matul dawn l-istudji żviluppa interess fis-sotto-kulturi, tranżizzjonijiet taż-żgħażagħ u fil-politika taż-żgħażagħ. Jason kompla l-istudji tiegħu b’Masters fil-Politika Pubblika fejn seta’ jkompli jiffoka fuq il-politika taż-żgħażagħ.

Jien Kurjuż fuq Kollox. Il-Kelma ta’ Guido Lanfranco.

Nhar il-Ħamis 6 ta’ Ottubru 2022, fis-6.00pm, fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta, Tal-Qroqq, se jsir seminar bl-isem ta’ “Jien Kurjuż fuq Kollox. Il-Kelma ta’ Guido Lanfranco.”

Dawk li ma jistgħux ikunu magħna fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti jistgħu jsegwu s-seminar fuq Zoom u fuq Facebook.

Is-seminar se jiddiskuti aspetti differenti tal-ħidma bla heda ta’ Guido Lanfranco fil-qasam tat-tradizzjoni orali. Lanfranco twieled fit-18 ta’ Ottubru 1930 u ħalliena bħal daż-żmien sena, fit-8 ta’ Settembru 2021.

Il-kelliema se jkunu: Prof. Sandro Lanfranco, Prof. Mark Anthony Falzon, Rita Saliba, u Yanika Schembri Fava, Michael Deguara, Dr Michael Spagnol, Prof. Adrian Grima, u Kenneth Cassar.

Waqt is-seminar żewġ kotba riċenti marbutin ma’ Guido Lanfranco u r-riċerka tiegħu se jkunu għall-bejgħ bi prezz speċjali. Il-Ħarira Kaħla: l-awtobijografija ta’ Guido Lanfranco (2022) se jinbiegħ bil-prezz ta’ €38 minflok €45, waqt li The Examined Life – Writing in Honour of Guido Lanfranco, editjat mill-Prof. Mark-Anthony Falzon, se jinbiegħ bil-prezz ta’ €40 minflok €50.

Dan is-seminar huwa miftuħ għal kulħadd. Ħajr lill-Klabb Kotba Maltin u lill-Fondi tar-Riċerka tal-Università ta’ Malta tal-għajnuna biex isir dan is-seminar bħala parti mill-proġett dwar it-Tradizzjoni Orali.


Il-Programm tas-Seminar

Aspetti tal-Ħidma ta’ Lanfranco fuq it-Tradizzjoni Orali

Prof. Sandro Lanfranco

Ix-xogħol ta Guido Lanfranco fuq it-tradizzjonijiet orali, beda sew fis-snin sebgħin. Kienet għadha kemm bdiet tmajna l-fażi ta’ ħajtu fejn kien jistudja l-ambjent naturali u kienet qiegħda tibda l-fażi ta’ studji dwar l-ambjent soċjali. Waqt li kien qiegħed jistudja l-pjanti, iltaqa’ ma’ bosta persuni li għaddewlu tagħrif li ma kienx jinstab fil-kotba. Din qanqlet kurżità li kienet ukoll frott in-nostalġija. Malajr induna li meta dawn in-nies, bosta minnhom anzjani, imutu, imut magħhom dan it-tagħrif u jintilef. Għalhekk, l-istudju tal-pjanti witta t-triq għall-istudju tal-mediċina popolari u minn hemm, ta’ aspetti oħrajn tal-folklor Malti. Dar nies kemm sab, kiteb, u ħafna drabi, pitter l-istejjer tagħhom biex dawn ma jintilfux. 

Guido Lanfranco u l-istorja naturali ta’ Malta

Prof. Mark Anthony Falzon

Wieħed mill-oqsma li Guido Lanfranco spikka fih hu dak tal-istudju tal-pjanti u l-annimali f’Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu, li dejjem kienu bbażati fuq riċerka metikluża oriġinali u saru skont metodi xjentifiċi stabbiliti, taw kontribut kbir u dejjiemi. Fost l-oħrajn hemm il-kotba tiegħu fuq il-ħut, il-pjanti u l-mammiferi. Apparti dan ix-xoghol, Lanfranco kien ukoll pijunier f’dak li nistgħu nsejħulu moviment konservazzjonist, li eventwalment issarraf fl-għaqdiet ambjentali li nafu llum. Dan l-intervent se jiddiskuti dan l-aspett ta’ ħidmitu.     

Drawwiet u Tradizzjonijiet Maltin: Esperjenzi u anedotti
Rita Saliba

Fil-kitbiet ta’ Guido Lanfranco wieħed ma jistax ma jinnotax is-sens qawwi ta’ osservazzjoni, ta’ xi ħadd li ma jħallix mument minn ħajja ta’ komunità għaddej mingħajr ma jitkixxef kif u għaliex, u minn fejn beda. Konxju li d-drawwiet ta’ poplu jinbidlu skont l-esiġenzi taż-żmien u kif, “riħ ta’ siegħa jnaddaf qiegħa”, l-awtur ma jiqafx biss fuq l-imgħoddi iżda jara s-sens tat-tradizzjoni li baqgħet għaddejja. L-esperjenzi li ġabar Lanfranco ta’ nies li għexu ħajja aktar kajmana ġġegħelna nirriflettu fuq espressjonijiet idjomatiċi u qwiel li writna u li nużawhom biex nikkomunikaw bejnietna fil-ħajja ta’ kuljum. 

It-Teknika tar-Riċerka ta’ Lanfranco
Yanika Schembri Fava

Fil-konverżazzjonijiet tiegħu man-nies dwar it-tradizzjonijiet popolari, Guido Lanfranco, il-“kurjuż fuq kollox,” juri l-ħila tiegħu li jagħlef lill-informanti tiegħu sabiex jitkellmu imma mingħajr ma jinterrompihom. Dan l-intervent se jiffoka fuq it-teknika tar-riċerka li jħaddem Lanfranco fir-recordings tal-programmi tiegħu fuq Radju RTK dwar diversi oqsma mit-tradizzjoni orali fid-dawl tal-biblijografija tiegħu. 

Il-Mediċina Popolari

Michael Deguara

Fost il-ħafna oqsma li Guido Lanfranco kiteb dwarhom, kien hemm dak tal-mediċina popolari. Apparti r-riċerki tiegħu, għaraf ukoll juża l-mezzi tax-xandir b’mod innovattiv sabiex jiġbor tagħrif direttament mill-memorja tan-nies dwar il-metodi ta’ fejqan li kienu jintużaw f’Malta. Meta Lanfranco kiteb dwar dan il-qasam ma kienx qed jagħmel hekk b’nostalġija jew b’sentimentaliżmu. Spiss kien kritiku ta’ dawn il-metodi, speċjalment fil-każ ta’ dawk li llum nafu li ftit li xejn kellhom bażi xjentifika. Madankollu għaraf fihom ukoll parti essenzjali mit-tradizzjoni orali ta’ dawn il-gżejjer, kif ukoll xhieda ta’ kif il-bniedem dejjem fittex li jesperimenta u jinteraġixxi mal-ambjent ta’ madwaru.

Logħob bil-Kliem, Taqbil u Għajdut

Dr Michael Spagnol

Din it-taħdita tagħti ħjiel tas-sehem importanti li kellu Guido Lanfranco fil-ġbir ta’ versi li jsawru logħob lingwistiku inkella li huma parti minn logħob ta’ xorta oħra. B’mod partikolari nixtieq nuri l-enfasi li tinħass fil-kitbiet tiegħu fuq “it-tibdil kontinwu li jġib ħafna varjanti, ukoll b’taħlit bejniethom”. 

Il-Limerikki ta’ Guido Lanfranco, jew l-Ironija u l-Umoriżmu tal-Ħajja

Adrian Grima

Filwaqt li l-limerikk qajla nistgħu ngħidu li hu parti minn tradizzjoni orali Maltija li tmur lura mijiet ta’ snin, Guido Lanfranco jinqeda bih biex jikkummenta fuq aspetti tal-ħajja Maltija ta’ kuljum. Il-mitejn limerikk fil-ktieb Ċajt bil-Limerikki (2008) huma xhieda tal-osservazzjoni attenta tiegħu tan-nies u s-sitwazzjonijiet li jsibu ruħhom fihom. Dawn il-limerikki juru l-ħakma tiegħu tal-lingwa, il-ħila li jiġbor f’ħames versi marsusin u fi skema riġida ta’ rima l-isfumaturi tal-karattri u tal-ġrajjiet li jgħaddu minnhom. F’dawn it-taqbiliet hemm il-Guido Lanfranco li nafu, osservatur li jinnota, jiftakar u jiddokumenta l-istejjer li jidhru li mhumiex tiegħu. Hemm il-Guido Lanfranco li jħobb “l-ironija u l-umoriżmu tal-ħajja,” imma hemm ukoll il-kreatur li minn kelma, minn ritratt, joħloq storja.

Ix-Xogħlijiet li Guido Lanfranco ta lill-Mużew Etnografiku tal-Birgu

Kenneth Cassar

Bħal dak kollu li jġorr identità Maltija, il-mużewijiet kienu ħafna għal qalb Guido Lanfranco. Ħadem u kkollabora kemm-il darba, u kkontribwixxa wkoll b’diversi donazzjonijiet lill-kollezzjoni nazzjonali, illum fdata f’idejn Heritage Malta. Fl-2016 is-Sur Lanfranco għadda lill-Palazz tal-Inkwiżitur u lill-Mużew Nazzjonali tal-Etnografija kollezzjoni mill-isbaħ ta’ 269 tpinġija ta’ drawwiet, tradizzjonijiet u rimedji mediċinali popolari, u dokumentazzjoni għal aktar minn 1500 intervent radjofoniku dwar dawn is-suġġetti. Din il-kollezzjoni hi frott ir-riċerka u l-ħidma tiegħu matul għexieren ta’ snin u hija riżorsa imprezzabbli għall-ħidma tal-mużew u għar-riċerkaturi fil-qasam tal-folklor u l-etnografija.


Kumment tal-Prof. Manwel Mifsud fuq Guido Lanfranco

Il-Prof. Manwel Mifsud (Ritratt ta’ Adrian Grima)

“Lil Guido kont nafu mhux ħażin u kien jimpressjonani f’dawn il-punti:

1. GĦALLIEM. Kif intqal, kien għalliem tassew dedikat u ġeneruż: fl-għaqda YTC fis-70ijiet konna nistednuh u kien jiġi dejjem bil-qalb. Min jaf kemm għallimna fil-ħarġiet li konna nagħmlu fix-xagħri tal-Mellieħa jew Ħad Dingli. Hu b’umiltà kbira, u bl-ironija ħelwa tiegħu, ma kienx jixba’ jgħallem. U lill-poplu Malti ħallielu ħafna kotba ta’ tagħlim, kemm fuq ix-xjenza kif ukoll fuq id-drawwiet Maltin.

2. ARTIST. Ħallielna ħafna pittura xjentifika u pittura folkloristika. Mela l-vojt billi ddokumenta bit-tpinġija tant elementi folkloristiċi li kienu ġew deskritti bil-kliem biss. Niftakar il-pjaċir tiegħi meta f’Ruma kont qed inżur wirja ta’ presepji minn kull pajjiż, u Malta kienet rappreżentata bi presepju ta’ Guido, fuq sfond raħli tradizzjonali.

3. XANDAR. Guido Lanfranco kien wieħed mill-ewwel Maltin li għarfu s-siwi tal-media għall-ġbir tal-informazzjoni diretta, ħaġa li f’Malta, minħabba ċ-ċokon tal-pajjiż, hija iktar faċli. Dan mhux biss għamlu tul ħafna snin b’tant intervisti fuq ir-radju, imma tahomlna dettaljati u anke b’indiċi utli ħafna, kif jaf jagħmel studjuż ta’ veru. Minnu tgħallmu oħrajn fosthom Gordon Caruana, li m’ilux li tana xogħol ieħor mibni fuq intervisti radjofoniċi.

4. STUDJUŻ UMLI. Naħseb li l-aqwa xhieda ta’ studjuż ta’ veru hi l-umiltà. Guido għallimna li, għalkemm tkun xjentist serju, m’għandekx tkażbar l-għerf popolari. Bħala studjuż kurjuż fuq kollox, kien jersaq fuq il-bniedem komuni b’umiltà kbira u jħares lejh bħala injorant imma bħal dak li jġorr fih “l-għerf bla miktub ta’ missirijietna”. Kien dan li ressqu l-ewwel għall-istudju tal-mediċina popolari imbagħad lejn id-drawwiet, l-għana, u t-tradizzjoni orali inġenerali.

Manwel Mifsud: 6.10.22

‘Seħer il-Malti’: Minn Fomm il-Poplu għal Arkivju Lingwistiku

Nhar It-Tnejn 20 ta’ Ġunju 2022 fis-6.00pm, Elaine Vella “Seħer il-Malti: Minn Fomm il-Poplu għal Arkivju Lingwistiku.”

Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-programm tar-radju Seħer il-Malti ppreżentat minn Thomas Pace u l-Prof. Manwel Mifsud, ilaqqa’ s-semmiegħa ma’ diversi mistiedna filwaqt li joffri opportunità lill-pubbliku biex jikkontribwixxi f’diskussjoni fuq il-lingwa Maltija u dak kollu li hemm marbut magħha.

Din it-taħdita se tittratta l-arkivju lingwistiku li qed jinbena permezz tal-programmi ta’ Seħer il-Malti. Din il-ġabra tiffaċilita l-aċċess għal dak li jingħad fil-programmi: il-kliem u l-idjomi bil-varjazzjonijiet tagħhom kif jingħadu mill-poplu, flimkien ma’ għadd ta’ kurżitajiet lingwistiċi u siltiet letterarji li mingħajr dokumentazzjoni maż-żmien faċilment jintesew u jintilfu.

Għaldaqstant, din il-ġabra tista’ titqies kważi kważi bħala indiċi dettaljat tal-programmi rrekordjati. Għalhekk, f’din it-taħdita se jiġi spjegat il-proċess tal-ġbir u l-mod ta’ kif nistgħu nużaw din il-ġabra bħala gwida għal dak li hemm fil-programm individwali.

Elaine Vella

Elaine Vella hija għalliema tal-Malti tas-sekondarja u t-teżi tal-Baċellerat tagħha kienet proprju dwar il-ġbir tal-materjal lingwistiku fil-programm Seħer il-Malti. Flimkien mal-qari, hija għandha għal qalbha l-lingwi, b’mod partikolari l-Malti u t-Taljan, u t-tagħlim.

Jaqaw Ġej biċ-Ċajt!

Nhar it-Tnejn 30 ta’ Mejju 2022, fis-6pm, “Jaqaw Ġej biċ-Ċajt?”, serata taċ-ċajt fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti, fl-Università ta’ Malta. Jieħdu sehem Trevor Żahra u Vince Piccinino, b’intervent ta’ Thea Farrugia li rriċerkat iċ-ċajt għat-teżi tal-Baċellerat tal-Arti fil-Malti taħt is-superviżjoni ta’ Dr Michael Spagnol.

Ejjew u rrakkontaw ċ-ċajt tagħkom!  Dawk li jixtiequ jattendu għandhom jibagħtu email fuq adrian.grima@um.edu.mt jew yanika.schembri-fava.13@um.edu.mt biex jirriservaw post.

Din l-attività hija parti mis-sensiela tal-proġett It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università ta’ Malta. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Iċ-ċajt li qed jidher f’dan l-avviż huwa ta’ Trevor Żahra li adattah ma’ stampi li sab minn fuq l-internet

Ħafna drabi nidħqu għax ma nkunux qed nistennew biex ħiereġ min ikun qed jirrakkonta ċ-ċajt.  Hemm element ta’ sorpriża li biex tasal għalih b’suċċess, teħtieġ ċerta attenzjoni. Għalhekk, mhux kulħadd jaf jirrakkonta ċ-ċajt.

Vince Piccinino u Trevor Żahra waqt l-attività “Mhux biċ-Ċajt!” tal-proġett It-Tradizzjoni Orali

Iċ-ċajt mhux taċ-ċajt! Meta konna l-Kulleġġ, Trevor u jien (Vince) kellna ħabib tagħna li kien iħobb jgħid hekk: “Jien kollox biċ-ċajt nieħu; iċ-ċajt biss nieħu bis-serjetà!”

It-Tradizzjoni tal-logħob tan-nar fil-gżejjer Maltin

Nhar It-Tnejn 9 ta’ Mejju 2022 fis-6.00pm, Jonathan Mifsud “It-Tradizzjoni tal-Logħob tan-Nar fil-Gżejjer Maltin.” Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Nar tal-ajru

Il-logħob tan-nar fil-gżejjer Maltin huwa tradizzjoni ferm popolari u huma ħafna dawk il-persuni involuti f’din l-arti madwar id-dinja. Din hija arti li tirrikjedi impenn sħiħ matul is-sena kollha mid-diversi voluntiera u professjonisti li huma involuti. Din it-tradizzjoni hija waħda mill-modi ta’ kif twassal il-ferħ waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa fir-raħal partikolari. Bħal kull ħaġa oħra, din l-arti kompliet tevolvi matul iż-żminijiet u l-użu tat-teknoloġija ħalla l-impatt tiegħu wkoll. Minħabba din l-istess evoluzzjoni, it-termini u t-terminoloġija użata twessgħet ukoll u dan kompla jwassal sabiex il-lingwa Maltija tibqa’ tiġġedded.

Mill-Għaqda tan-Nar

Din it-taħdita, tippreżenta l-mod ta’ kif oriġinat din it-tradizzjoni f’pajjiżna, il-materjal użat u t-termini abbinati waqt il-manifattura u l-ħruq tan-nar. Sa tħares lejn kif it-teknoloġija ħalliet l-impatt tagħha fuq din it-tradizzjoni u ser nisimgħu xi taqbil dwar in-nar waqt il-marċi tal-festi.   

Jonathan Mifsud huwa l-kaxxier tas-Soċjetà Santa Marija u Banda Re Ġorġ V u ilu diversi snin involut f’din l-għaqda permezz tal-volontarjat. Huwa studja l-MCAST fis-settur tal-elettronika u llum il-ġurnata jaħdem bħala Avionics Engineer fis-settur tal-manutenzjoni tal-ajruplani. Il-volontarjat huwa għal qalbu ħafna u l-oqsma tal-piroteknika, il-fotografija u t-teknoloġija jinteressawh ferm. Kienu dawn l-istess oqsma li wassluh sabiex inkun involut direttament f’din l-għaqda permezz ta’ proġetti u dejjem jara kif jista’ jagħmel l-aħjar użu minnhom għal-ġid tal-komunità.

L-Istejjer u l-Ħrejjef tan-Nanna Karmena Suban – Mons. Louis Suban

Nhar It-Tnejn 25 ta’ April 2022 fis-6.00pm, Mons. Louis Suban “L-Istejjer u l-Ħrejjef tan-Nanna Karmena Suban.” Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Ritratt tal-familja Bonnici tan-naħa ta’ omm il-kelliem

Hemm persuni li bl-istejjer li jirrakkontaw lil uliedhom u lil ulied uliedhom, u speċjalment bil-mod kif jirrakkontawhom, jinfluwenzawhom għal ħajjithom kollha.

In-nanna Karmena kienet mara ta’ ftit kliem imma meta n-neputi tagħha Louis kien jistaqsiha dwar l-istorja tal-familja Suban kienet tibda tirrakkonta u ma tiqafx. Meta kienet tirrakkonta ħrafa, bħal dik tas-seba’ tronġiet mewwija, kienet kapaċi żżejjinha u minn darba għal oħra tagħtiha bixra ġdida u eċitanti. Kellha wkoll ħabta tgħid il-ħwejjeġ moħġaġa u ġġiegħel lin-neputijiet tagħha jissieltu mal-misteri intelliġenti tagħhom. Imma n-Nanna Karmena kellha wkoll ħabta tagħżel dak li trid tirrakkonta u dak li ma tridx, bħall-istorja tal-arluġġar tal-familja li kien ġenju f’xogħlu imma kellu d-difett li “tebba’” r-reputazzjoni tal-familja. U għalhekk ikkanċellatu mill-ġrajja tagħhom. Mons. Louis Suban, dilettant kbir tal-arloġġi u iben familja ta’ arloġġara, jirrakkonta lil nanntu Karmena, u dak li tgħallem mill-ħrejjef u mill-istejjer veri li qaltlu, u minn dawk li ma qaltlux.

“Jien minn ċkuniti kont ninteressa ruħi fl-istorja u b’mod speċjali fl-istorja tal-familja Suban. Dan l-interess kien imqanqal mill-ħafna stejjer li kont nisma’ dwar Andre u l-ewwel Subanijiet miz-zijiet u m’ghand in-nanna Karmena li tant kienet tħobb tirrakkonta. Dawn l-esperjenzi ta’ tfuliti li jien għożżejt, meta kbirt għamilt riċerka dwarhom u mlejt il-vojt li kien fadal bejn storja u oħra u skoprejt li l-istejjer li kont nisma’ kollha kienu veri u fihom kien hemm moħbi wkoll dak li bħala tfal kien moħbi għalija.  Grazzi għal ħafna kuntatti minħabba l-ministeru tiegġi skoprejt ħafna aktar milli qatt kont nissoponi.”

Mons. Louis Suban twieled fis-16 ta’ Jannar 1959. Huwa rċieva l-formazzjoni għas-saċerdozju fis-Seminarju tal-Arċisqof f’Tal-Virtù, ir-Rabat, u studja fil-Fakultà tat-Teoloġija fl-istess seminarju. Ġie ordnat saċerdot fid-29 ta’ Ġunju 1984. Dun Louis kien għalliem fis-Seminarju Minuri u serva bħala viċi kappillan fil-parroċċa ta’ Bormla. Fl-1994 nħatar kappillan tal-parroċċa tal-Imsida u fl-2003 beda jservi bħala arċipriet tal-parroċċa ta’ San Pawl, ir-Rabat. F’Awwissu tal-2020 tħabbar li l-Arċisqof Charles Scicluna ħatar lil Dun Louis Suban bħala prepostu arċipriet tal-parroċċa ta’ Sant’Elena, Birkirkara.

Kitba u ritratti I Adrian Grima

Thomas Pace jintervista lil Gordon Caruana, l-awtur tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”

Nhar It-Tnejn 7 ta’ Marzu 2022 fis-6.00pm, Thomas Pace se jintervista lix-xandar Gordon Caruana, l-awtur tal-pubblikazzjoni “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu.” Din l-intervista, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-faċċata tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu” ta’ Gordon Caruana


L-intervista se tiffoka fuq il-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu” li hu mnebbaħ mill-esperjenzi tas-semmiegħa tal-programm “Tifkiriet” li ilu jixxandar fuq Radju Malta għal dawn l-aħħar 20 sena. F’dan il-programm jinstemgħu għadd ġmielu ta’ Maltin jirrakkontaw dwar ħajjithom, xogħolhom, il-passatempi tagħhom, u temi oħra ta’ interess, bħall-gwerra, li huma marbutin sewwasew mal-ħajja soċjali tal-Maltin tal-aħħar 70 sena.

Mit-tfulija ta’ Presidenti Emeriti u tifkiriet tal-iskola u tal-Ewwel Tqarbina sal-esperjenza tal-bejjiegħa tal-ħalib u tal-pitrolju. Mis-snajja’ tat-tħin u tal-ġbir tal-melħ għas-sengħa rikka tal-iskultura. Mill-bżulija tat-tarznari u s-seħer tat-talkies għall-esperjenzi ta’ sid ħanut tat-te, messaġġiera u suldati tal-gwerra.

Din in-nisġa ta’ tifkiriet minn fomm il-poplu mhux biss għandha għan nostalġiku imma tixhed minn xiex għaddew ta’ qabilna biex ksibna dak li qed ingawdu llum.

Aktar tagħrif dwar il-ktieb, “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”: Tifkiriet ta’ ħaddiema u eks Presidenti fl-aħħar 100 sena miġbura fi ktieb

Gordon Caruana l-awtur tal-ktieb “Tifkiriet: Minn Fomm il-Poplu”

L-Għana tal-Fatt fit-Tieni Nofs tas- Seklu Dsatax

Nhar It-Tnejn 28 ta’ Frar 2022 fis-6.00pm, Ritianne Camilleri, “L-Għana tal-Fatt fit-Tieni Nofs tas-Seklu Dsatax”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Il-ġeneru popolari tal-għana tal-fatt jikkonsisti f’għanja konċiża f’għamla ta’ poeżija li ssegwi skema regulari għall-aħħar b’funzjoni mnemonika, ġeneru li jesprimi attitudni sensazzjonali lejn avvenimenti storiċi b’laqta makabra fi żvolġiment traġiku u kultant saħansitra bi klima li toqrob lejn il-fataliżmu. Minkejja li dawn il-versi popolari jgħannu kronaka ta’ skerrih, kif wieħed jistenna minħabba l-motif kriminali tagħhom, fl-istess waqt ifittxu joħolqu element ta’ faxxinu, tant li l-udjenza donnha tiddiverti ruħha bil-beżgħat u d-destin sfortunat tal-protagonisti tagħhom.

Skont Ritianne Camilleri, lokalment huma relattivament ftit in-nies li jafu dwar dan il-wirt letterarju. Għalhekk, ħasset li dan il-vojt jeħtieġ jimtela b’teżi ffukata fuq perjodu partikulari, li permezz tiegħu tgħarraf aktar lill-poplu b’ġeneru miktub u orali tiegħu stess, biex eventwalment trawwem fih kuxjenza akbar lejn tradizzjoni li, għalkemm mhix letteratura kanonika, għandha l-merti tagħha. Waħda mill-motivazzjonijiet letterarji ewlenin biex tistħarreġ dan il-ġeneru partikolari kienet it-taħlita unika bejn il-kreattività artistika tal-versifikatur u l-fatt storiku li ma jista’ jinbidel qatt. Dan it-tlaqqigħ apparentament paradossali wassal għall-analiżi bir-reqqa ta’ fejn jiltaqgħu d-destin irrimedjabbli tal-att kriminali u l-innovazzjoni artistika li tintensifikah, tagħmlu aktar sensazzjonali sal-punt li tqanqal fl-udjenza sentimenti friski u qawwija anki dwar fatt diġà magħruf. Interessanti l-fatt li, minħabba l-konċiżjoni ta’ dan il-ġeneru, l-għanja dejjem tidher qiegħda ddur madwar azzjoni ċentrali waħda li mbagħad tikseb ħajja rikorrenti, azzjoni li tkun seħħet tassew fl-imgħoddi iżda li tibqa’ esegwita bħala għana fost ġenerazzjonijiet differenti. F’dan is-sens l-għana tal-fatt huwa ħolqa dejjiema bejn il-passat u l-preżent, saħansitra anki l-futur jekk inqisuh bħala tagħlima għall-aġir fil-ġejjieni.

F’kuntrast mal-ħila limitata fil-kitba u fil-qari tal-poplu Malti tat-tieni nofs tas-seklu dsatax, ġeneri orali bħall-għana tal-fatt akkumpanjaw lill-bniedem sa minn perjodi bikrija u f’diversi ċirkostanzi tal-ħajja. Għaldaqstant, f’dan it-taħdita, Ritianne Camilleri, se tiddiskuti wħud mill-mezzi popolari li lewnu lil dawn l-għanjiet u servew sabiex jinħażnu fihom kemm kronaki fattwali kif ukoll is-sentimenti u t-tagħlimiet marbutin magħhom. Din ir-riċerka saret għat-teżi tal-Baċellerat tal-Arti fil-Malti taħt is-superviżjoni tal-Professur Bernard Micallef.

Ritianne Camilleri, għandha wieħed u għoxrin sena, mill-Mosta u għadha kif iggradwat b’Baċellerat tal-Arti fil-Malti (Unuri). Wara l-ewwel gradwazzjoni tagħha iddeċidiet li tkompli l-istudji tagħha u bħalissa qiegħda tagħmel Maġisteru bit-tama li tilħaq għalliema tal-Malti. Karriera li minn ċkuniti dejjem ammirat.

Bil-ballun f’saqajna … jew fi lsienna? 

Nhar It-Tnejn 7 ta’ Frar 2022 fis-6.00pm, Keith Attard, “Bil-ballun f’saqajna … jew fi lsienna”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Barmu għal ġewwaħareġ għall-friefetpassaturpinġihulukiluhomnifed id-difiżażifen bil-ballun

Din it-taħdita se tlaqqagħna ma’ għadd ta’ espressjonijiet li jingħadu fil-futbol. Fost affarijiet oħra, se tingħata ħarsa wkoll lejn:

  •  il-lingwaġġ tekniku u l-lingwaġġ figurattiv;
  •  l-użu tal-Ingliż u tat-Taljan fl-espressjonijiet tal-futbol;
  •   il-metafora kunċettwali fil-futbol;
  •  l-influwenza tar-reġistru tal-futbol fit-taħdit ta’ kuljum, fil-politika, fuq it-televiżjoni u f’oqsma oħra;
  • x’għandu jiġi evitat f’dan ir-reġistru;
  •  l-ekonomija semantika fl-espressjonijiet tal-futbol;
  • espressjonijiet ta’ nkejja;
  • espressjonijiet imnebbħa minn kuntest lokali.
Ritratt ta’ Keith Attard meħud minn Matt

Keith Attard huwa għalliem tal-Malti tas-sekondarja, qarrej tal-provi u awtur ta’ żewġ kotba ta’ Ballun Pinġut (2012, 2014). Bħalissa huwa l-President tal-Għaqda tal-Malti – L-Università. Flimkien mal-qari, żewġ passjonijiet kbar tiegħu huma l-Malti u l-isport.

Strada Stretta Ħadet il-Fama u Marret Torqod?

Nhar It-Tnejn 31 ta’ Jannar 2022 fis-6.00pm, George Cini, “Strada Stretta Ħadet il-Fama u Marret Torqod?”. Din it-taħdita, li se ssir mil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta u se tintwera diretta fuq Zoom u Facebook, hija parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali mmexxija mid-Dipartiment tal-Malti tal-Università u hija miftuħa għal kulħadd. Dan il-proġett qed isir bl-għajnuna tal-Fondi ta’ Riċerka tal-Università ta’ Malta u l-Klabb Kotba Maltin.

Egyptian Queen

L-isem Strada Stretta jqanqal xmara t’emozzjonijiet f’kull min jara miktub jew jisma’ dan l-isem. X’tip ta’ memorji ġġib it-triq lil dawk li qalgħu x’jieklu minnha? Huma tifkiriet ta’ tbatija, swat u ħażen? Jew ta’ żmien li jiddispjaċihom li ġie u mar bla kliem u bla sliem?

Tpinġija ta’ Paul Caruana

Għal dawk li ma kinux midħla tat-triq, Strada Stretta kienet meqjusa bħala bejta ta’ ħallelin u xxellerati. L-istess kienu x’aktarx jaħsbu dawk li jidhrilhom li huma biss kien ħaqqhom il-premju tal-ġenna minħabba d-dijadema ta’ qdusija li kienu jiddandnu biha għal għajn in-nies. F’din it-taħdita George Cini se jitkellem dwar ir-riċerka li għamel għall-kotba tiegħu dwar Strada Stretta. Se jippreżenta xi rakkonti ta’ nies li jiftakru u għexu esperjenzi f’din it-triq li darba xegħlet.

George Cini

George Cini ggradwa b’Baċellerat fl-Arti (Unuri) fl-istudju tal-komunikazzjoni u għandu Maġisteru fil-ġurnaliżmu. Jgħallem il-ġurnaliżmu fl-Università ta’ Malta, ħadem fl-industrija tar-reklamar u l-marketing, kien night editor mal-gazzetta Times of Malta u qatta’ għaxar snin korrispondent mal-aġenzija tal-aħbarijiet Associated Press. Cini ppubblika tliet kotba: Strada Stretta: It-Triq li darba xegħlet il-Belt (2010), Strada Stretta: Aktar dawl fuq it-triq li darba xegħlet il-Belt (2015) u Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt (2021).

Il-qoxra tal-ktieb, “Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt” (2021).

Offerta: Strada Stretta: Aktar dawl fuq it-triq li darba xegħlet il-Belt u Strada Stretta: Aktar stejjer mit-triq li darba xegħlet il-Belt jiġuk €25 flok €29.50ċ l-wieħed. Tista’ tordna l-ktieb jew il-kotba billi tibgħat messaġġ fuq 9943 0578.

Proġett tad-Dipartiment tal-Malti fil-Fakultà tal-Arti tal-Università ta' Malta